Sertlik Ölçümü Nedir?

Merhaba arkadaşlar,
sertlik ölçümü kısaca bir malzemenin batmaya, çizilmeye veya kalıcı şekil değişimine karşı direncini belirlemek için yapılan bir testtir. Üretimde ve kalite kontrolde en sık kullanılan mekanik testlerden biridir.

Sertlik ölçümünde genellikle belirli bir uç (bilya, konik elmas vb.), belirli bir yük altında malzeme yüzeyine bastırılır. Oluşan izin derinliği veya çapı ölçülerek sertlik değeri hesaplanır. Yani malzemenin ne kadar “zor ezildiği” ölçülmüş olur.

En yaygın sertlik ölçüm yöntemleri şunlardır:

Brinell (HB):
Yumuşak ve orta sertlikteki malzemeler için kullanılır. Büyük bilya ucu vardır, döküm ve yapısal çeliklerde yaygındır.

Rockwell (HR):
Üretimde en sık kullanılan yöntemdir. Ölçüm hızlıdır. Farklı ölçekleri vardır (HRC, HRB gibi). Özellikle ısıl işlem görmüş çeliklerde tercih edilir.

Vickers (HV):
İnce parçalar, kaplamalar ve hassas ölçümler için uygundur. Elmas piramit uç kullanılır, ölçüm hassastır.

Shore (HS):
Daha çok kauçuk ve plastik gibi elastik malzemelerde kullanılır.


Sertlik ölçümü ile:

Isıl işlemin doğru yapılıp yapılmadığı

Malzemenin standarda uygunluğu

Aşınma direnci ve mukavemet hakkında fikir
edinilebilir.


Ancak sertlik ölçümü tek başına yeterli değildir. Sert bir malzeme her zaman tok veya dayanıklı olmayabilir. Bu yüzden çoğu zaman çekme, darbe gibi diğer testlerle birlikte değerlendirilir.

Özetle; sertlik ölçümü, malzemenin mekanik davranışını hızlı ve pratik şekilde anlamamızı sağlayan çok önemli bir kalite kontrol yöntemidir.

küre (bilya, küresel parça) üzerinde pürüzlülük ölçümü düz yüzeyden farklı kurallarla yapılmalı, yoksa sonuçlar ciddi sapar.
Aşağıda pratik ve doğru yaklaşımı adım adım anlatıyorum ?

1️⃣ Temel problem: eğrilik

Standart pürüzlülük cihazları düz referans varsayar.
Küre yüzeyde ise:

Eğrilik → ölçüm sinyaline “sahte pürüzlülük” ekler

Özellikle küçük çaplı kürelerde hata büyür


Bu yüzden eğrilik mutlaka bastırılmalı (filtrelenmeli).


2️⃣ Ölçüm yönü nasıl olmalı?

? Uzun yüzeye  paralel ölçüm tercih edilir
? kürenin en büyük çaplı bölgesinde ölçüm alınma


3️⃣ Uç (stylus) seçimi çok kritik

Küre yüzeylerde:

2 µm veya daha küçük uç yarıçapı

Düşük temas kuvveti


Aksi halde:

Gerçek pürüzlülük ezilir

Özellikle taşlanmış / honlanmış kürelerde Ra olduğundan düşük çıkar


4️⃣ Ölçüm uzunluğu (cut-off) seçimi

ISO 4288’e göre ama küreye uyarlanmış şekilde:

Genel pratik:

Ra ≤ 0,2 µm → λc = 0,25 mm

Ra 0,2–2 µm → λc = 0,8 mm

Ölçüm uzunluğu = 5 × λc


⚠️ Küre çapı küçükse:

> Ölçüm uzunluğu, küre eğriliğinin ölçümü domine etmeyeceği kadar kısa olmalı


5️⃣ Filtreleme (EN ÇOK YAPILAN HATA)

Mutlaka:

Gaussian filtre

Form removal (formdan arındırma) açık olmalı


Bazı cihazlarda bu:

“Radius / Curvature compensation”

“Form removed profile”  olarak geçer.

? Bu kapalıysa sonuç yanlıştır.


6️⃣ Kaç ölçüm alınmalı?

Tek ölçüm yetmez ❌

Öneri:

Aynı enlemde en az 3–5 ölçüm

120° aralıklarla

Ortalama değer raporlanmalı


Özet tek cümleyle:

> Küre malzemede pürüzlülük ölçümü; tepe bölgesinde, doğru yönlendirme, küçük uç, kısa cut-off ve mutlaka eğrilik (form) bastırması ile yapılmalıdır.

Selamlar Herkese,
Geçenlerde başımıza gelen, "tecrübe" dedikleri ama aslında pahalıya patlayan bir olaydan bahsetmek istiyorum. Sahada hepimizin duyduğu o meşhur cümle: "Cihazın kalibrasyonu var abi, sertifikası da dosyada!"
Olay şu: Hassas bir üretim bandında ölçümler sapmaya başladı. Operatör arkadaşımız kumpasın sertifikasını gösteriyor, tarih güncel, mühür yerinde. Ama çıkan parça mastara girmiyor.
Hemen raporu inceledik ve o an "aydınlanma" (biraz da pişmanlık) yaşadık: Cihazın kalibrasyonu yapılmıştı, yani standartla arasındaki sapma miktarı raporda yazıyordu. Ancak kimse doğrulama (verification) yapmamıştı. Yani o sapmanın bizim kabul edilebilir hata limitlerimizin (tolerans) dışında kaldığını kimse kontrol edip "Bu cihazla artık ölçüm yapılamaz" dememiş.
Biz o gün sadece sertifikaya güvendik ama raporu okumayı (doğrulamayı) unuttuk. Sonuç mu? Bir kamyon hatalı parça ve fazla mesai...
Kalibrasyon sertifikaları geldiğinde raporu satır satır inceleyip kendi toleranslarınıza göre "Kullanıma Uygundur" onayı veriyor musunuz? Yoksa "Sertifikası var, tamamdır" deyip dosyaya mı kaldırıyorsunuz?
Başından benzer bir kaza geçen var mı?

Herkese merhaba,

İstanbul Bayrampaşa da talaşlı imalat firmasıyız. Fason iş yapıyoruz. İş yaptığımız firma ölçümlerimiz için rapor istiyor. Birkaç firma ile görüştüm. Parçalarımız hassas ve küçük parçalar. kameralı ölçüm sistemleri ve çoklu hızlı ölçüm sistemlerinden bahsettiler. Hassasiyetler bizi kurtarıyor ancak maliyetler çok yüksek. Çin malı ürünler de baktık. Bu cihazlardan kullanan var mı? Var ise referans verebilecek var mıdır? Fiyat aralıkları çok fazla. Sonuçta aynı işi yapıyorlar. Kafamız çok karışık. Aynı işi yapacak ürün için çok da fazla para bağlamak istemiyorum.

Bu sitede kimler var?